پرونده باز حمل ونقل عمومی تهران مردم راضی، شورا مردد!

به گزارش مسیرساز به نقل از مهر، بامداد روز ۹ اسفند ۱۴۰۵، صدای انفجارهای مهیب در تهران شنیده شد و با آغاز حملات رژیم صهیونیستی، شرایط پایتخت تحت تاثیر قرار گرفت. در اثر افزایش حجم ترددهای شهری و نیاز شهروندان به جابه جایی، شهرداری تهران با هدف تسهیل رفت وآمد مردم، استفاده از مترو و اتوبوس را مجانی اعلام نمود.

هرچند این اقدام با استقبال قسمتی از شهروندان کشور مواجه شد، اما برخی کارشناسان در رابطه با میزان اثرگذاری آن بر زندگی مردم تردید ایجاد کردند. اما سؤال اصلی اینجاست؛ برای مردمی که در میانه بحران به دنبال راهی برای جابه جایی سریع، امن و کم هزینه بودند، مجانی شدن حمل و نقل عمومی چه تاثیری داشت؟

رایگان شدن حمل و نقل عمومی؛ روایت شهر در ایام پرتنش

در میان رفت وآمد مسافرانی که اینروزها بیشتر از هر زمان دیگری از مترو و اتوبوس استفاده می نمایند، گزارشگر مهر راهی ایستگاههای پرتردد شهر شد تا از نزدیک روایت شهروندان از مجانی شدن حمل و نقل عمومی را بشنود.

ساعت ۹صبح است. ایستگاه متروی صادقیه شلوغ تر از همیشه به نظر می آید. مردم با عجله از پله ها پایین می روند اما یک تفاوت کوچک توجه مسافران را جلب کرده است؛ گیت های ورودی باز هستند و نیاز به پرداخت هزینه نیست.

خانمی حدوداً ۴۷ ساله که خویش را کارمند یک شرکت خصوصی معرفی می کند، می گوید: این چند روز چند بار مجبور شدم بین محل کار و خانه رفت وآمد کنم. شاید مبلغ بلیت خیلی زیاد نباشد اما وقتی رفت وآمدها بیشتر می شود، همین هزینه ها هم دیده می شود.

چند متر آن طرف تر، دختر جوانی که منتظر رسیدن قطار است، در گفتگو با گزارشگر مهر اظهار داشت: هم اکنون شرایط عادی نیست. خیلی ها مجبورند بیشتر از قبل در شهر تردد کنند. حداقل این تصمیم سبب شده یک نگرانی کمتر داشته باشیم.

البته افزایش استقبال از حمل و نقل عمومی روی دیگری هم داشت. ازدحام جمعیت در تعدادی ایستگاهها و طولانی تر شدن صف های ورود و سوار شدن به قطارها سبب شده بود برخی از مسافران از شلوغی بیش از اندازه گلایه داشته باشند. مرد میانسالی که منتظر رسیدن قطار بود، به گزارشگر مهر اظهار داشت: «رایگان شدن مترو تصمیم خوبی است اما در بعضی ساعت ها جمعیت آن قدر زیاد می شود که سوار شدن به قطار زمان بیشتری می برد.» برخی دیگر از شهروندان هم معتقد بودند که هم زمان با افزایش تعداد مسافران، باید تعداد قطارها و اتوبوس ها هم افزایش پیدا کند تا کیفیت خدمات کاهش نیابد.

در بخش اتوبوس های تندرو هم شرایط مشابهی دیده می شود. مسافران بدون پرداخت کرایه سوار اتوبوس ها می شوند و رانندگان تنها بر مدیریت صف های طولانی تمرکز دارند. یکی از رانندگان می گوید: از روز اول اجرای طرح، تعداد مسافران بیشتر شده اما مردم هم همکاری می کنند. خیلی ها وقتی متوجه مجانی بودن سرویس می شوند، تشکر می کنند.

برخی معتقدند، که مجانی شدن مترو و اتوبوس تأثیر ملموس و محسوسی بر بار ترافیکی شهر تهران در ساعات اوج ترافیکی داشته است؛ البته تا زمان نگارش این گزارش آمار رسمی درباب میزان تأثیر مجانی شدن حمل و نقل عمومی بر بار ترافیکی تهران از جانب دستگاه های مربوطه عرضه نشده اما در عین حال مهدی پیرهادی، رئیس کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری شورای اسلامی شهر تهران در گفتگو با گزارشگر خبرگزاری مهر باور دارد که اگر مجانی شدن مترو و اتوبوس سبب افزایش استفاده شهروندان از حمل و نقل عمومی شود، می تواند به کاهش سفر با خودرو شخصی، کاهش ترافیک، افزایش ایمنی سفر، کاهش آلودگی هوا و آلودگی صوتی و همینطور کاهش زمان سفرهای شهری کمک نماید.

ترافیک سبک تر در ساعات اوج؛ نشانه های اولیه یک سیاست شهری

کارشناسان شهری باور دارند توسعه و پشتیبانی از حمل و نقل عمومی، همچون مجانی شدن مترو و اتوبوس، علاوه بر کاهش هزینه های رفت وآمد شهروندان، می تواند در پایین آوردن استفاده از خودرو های شخصی هم مؤثر باشد. کاهش تردد خودرو ها در سطح شهر به معنای روان تر شدن جریان ترافیک، کاهش مصرف سوخت و در نهایت کاهش بار آلودگی هوا خواهد بود که در کلان شهری مانند تهران از اهمیت دوچندانی برخوردارست.

حمل ونقل عمومی و کیفیت هوا؛ پیوندی که باردیگر مطرح شد

رئیس کمیسیون محیط زیست شورای اسلامی شهر تهران در همین زمینه و با استناد به آخرین آمار در دسترس مربوط به سهم منابع آلاینده سال ۱۳۹۶ اظهار داشته بود: منابع متحرک با ۸۲ درصد همچنان بیشترین سهم را در انتشار آلاینده های گازی و ذرات معلق تهران دارد، رسیدگی به این بخش باید در اولویت سیاستهای کاهش آلودگی هوا باشد.

نگاهی به آمارهای پخش شده از جانب شرکت کنترل کیفیت هوای تهران هم نشان داده است که تغییر در الگوی ترددهای شهری می تواند یکی از فاکتورهای مؤثر در بهبود کیفیت هوای پایتخت باشد.

فاطمه کریمی، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران ضمن اشاره به آمار کیفیت هوای تهران در سه ماهه نخست امسال اظهار نمود: در بازه فروردین تا پایان خرداد ۱۴۰۵، تهران ۱۲ روز هوای پاک، ۷۹ روز هوای قابل قبول و تنها ۲ روز هوای ناسالم برای گروههای حساس را تجربه کرده است.

کریمی ضمن اشاره به جزئیات وضعیت آلاینده های معیار در بهار ۱۴۰۵ اظهار داشت: بررسی شرایط کیفی هوا به تفکیک آلاینده ها نشان داده است تعداد روزهای آلوده ناشی از ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون (PM۲.۵) و کمتر از ۱۰ میکرون (PM۱۰) در مقایسه با زمان مشابه سال قبل کاهش قابل توجهی داشته است.

وی برخی تغییرات در «الگوی تردد شهری» را همچون عواملی دانست که در بهبود کیفیت هوای تهران در این مدت نقش داشته است.

شاید این سؤال برای خیلی از شهروندان مطرح باشد که هزینه مجانی شدن مترو و اتوبوس از چه محلی تأمین می شود و آیا این تصمیم بر بودجه حمل و نقل عمومی تاثیر خواهد گذاشت؟

هزینه مجانی شدن خدمات از کجا تأمین شد؟

محمد آخوندی، رئیس کمیسیون برنامه و بودجه شورای شهر تهران، ضمن اشاره به تأمین منابع مالی مجانی شدن مترو و اتوبوس اعلام نمود که برای بلیت مترو در سال ۱۴۰۵ رقم ۲ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان و برای اتوبوس های بی آرتی ۵۰۰ میلیارد تومان پیشبینی شده است.

به گفته وی، هزینه ناشی از مجانی شدن خدمات از این ارقام محاسبه و بوسیله جابه جایی اعتبارات بودجه ای تأمین خواهد شد. بر این اساس، قسمتی از منابع از ردیف هایی که عملکرد نداشته اند یا در وضعیت فعلی امکان هزینه کرد در آنها وجود ندارد، کسر و به بودجه مترو و اتوبوسرانی اختصاص می یابد تا این دو مجموعه در تأمین هزینه های جاری خود با مشکل مواجه نشوند.

رایگان شدن حمل و نقل عمومی؛ طرحی که هنوز به پایان نرسیده است

البته این طرح از همان شروع هم موافقان و مخالفان خویش را داشت. به صورتی که در جلسه روز یکشنبه ۱۷ خرداد ۱۴۰۵ شورای شهر تهران، هنگام بررسی بندهای طرح «اصلاح مصوبه نظام یکپارچه بلیت الکترونیک حمل و نقل عمومی شهر تهران»، با رای مخالف برخی از اعضای شورا رو به رو شد و به تصویب نرسید.

سید جعفر تشکری هاشمی؛ رئیس کمیسیون عمران و حمل و نقل شورای شهر تهران ضمن مخالفت خود با مجانی بودن مترو و اتوبوس معتقد است: در دوران جنگ تحمیلی رمضان، قسمتی از شهروندان امکان استفاده از خودروی شخصی را نداشتند و برخی هم به سبب نداشتن کارت بلیت یا اختلال احتمالی در شبکه بانکی ممکن بود با مشکل مواجه شوند. به این علت تلاش شد، محدودیت های مربوط به پرداخت کرایه بصورت موقت برداشته شود تا رفت وآمد مردم در سطح شهر با اختلال مواجه نشود.

تشکری هاشمی خاطرنشان کرد: این در حالیست که مترو و اتوبوسرانی حالا هم با مشکلات مالی و مطالبات پیمانکاران مواجه هستند و کاهش منابع درآمدی، روند توسعه و نگهداشت ناوگان حمل و نقل عمومی را با دشواری بیشتری مواجه خواهد نمود.

اما سه شنبه ۲ تیر برای بار دیگر هم زمان با حضور شهردار تهران در صحن شورا این مورد به میان آمد و با موافقت اعضای شورا مجانی بودن حمل و نقل عمومی تا ۱۹ تیرماه بصورت مشروط و تا پایان مراسم خاکسپاری رهبر شهید انقلاب تمدید گردید، هرچند شهرداری تهران هنوز هم بر اجرایی شدن این طرح اصرار دارد و پرونده مجانی شدن حمل و نقل عمومی هنوز بسته نشده است.

علیرضا زاکانی، شهردار تهران، از عرضه لایحه ای به شورای شهر آگاهی داده که برمبنای آن قسمتی از شهروندان بتوانند بصورت مجانی از مترو و اتوبوس بهره گیرند و گروهی دیگر هم از تخفیف برخوردار شوند؛ اقدامی که بگفته وی در قالب باشگاه شهروندی و با تمرکز بر عدالت دنبال خواهد شد.

حال باتوجه به تمدید شدن چندباره طرح حمل و و نقل مجانی تهران باید دید سرنوشت این طرح به کدام سمت و سو خواهد رفت و پرونده این مورد چه زمانی بسته خواهد شد؟

حرف آخر اینکه برخی معتقدند، که رایگان شدن مترو و اتوبوس تاثیر ملموس و محسوسی بر بار ترافیکی شهر تهران در ساعات اوج ترافیکی داشته است؛ البته تا زمان نگارش این گزارش آمار رسمی درباب میزان تاثیر رایگان شدن حمل و نقل عمومی بر بار ترافیکی تهران از طرف دستگاههای مربوطه ارائه نشده اما با این حال مهدی پیرهادی، رئیس کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری شورای اسلامی شهر تهران در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری مهر باور دارد که اگر رایگان شدن مترو و اتوبوس سبب افزایش استفاده شهروندان از حمل و نقل عمومی شود، می تواند به کاهش سفر با خودرو شخصی، کاهش ترافیک، افزایش ایمنی سفر، کاهش آلودگی هوا و آلودگی صوتی و همچنین کاهش زمان سفرهای شهری کمک کند. فاطمه کریمی، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران ضمن اشاره به آمار کیفیت هوای تهران در سه ماهه نخست سال جاری اظهار داشت: در بازه فروردین تا پایان خرداد ۱۴۰۵، تهران ۱۲ روز هوای پاک، ۷۹ روز هوای قابل قبول و تنها ۲ روز هوای ناسالم برای گروه های حساس را تجربه کرده است. محمد آخوندی، رئیس کمیسیون برنامه و بودجه شورای شهر تهران، ضمن اشاره به تأمین منابع مالی رایگان شدن مترو و اتوبوس اظهار داشت که برای بلیت مترو در سال ۱۴۰۵ رقم ۲ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان و برای اتوبوس های بی آرتی ۵۰۰ میلیارد تومان پیش بینی شده است.